Szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zmniejszania ryzyka raka szyjki macicy. Zapewnia ochronę przed typami HPV odpowiedzialnymi za znaczną część zmian przedrakowych i nowotworów. Nie oznacza jednak, że po przyjęciu szczepionki można zrezygnować z regularnych wizyt u ginekologa.
Dlaczego szczepienie na HPV nie zastępuje badań profilaktycznych?
Rak szyjki macicy zazwyczaj rozwija się stopniowo – od zakażenia wirusem HPV, przez zmiany w komórkach, aż do choroby nowotworowej. Proces ten może trwać wiele lat, a jego początkowe etapy zwykle nie wywołują żadnych objawów. Właśnie dlatego cytologia i test HPV HR mają tak duże znaczenie – pozwalają wykryć zagrożenie, zanim pojawią się dolegliwości.
Szczepienie na HPV wyraźnie zmniejsza ryzyko zakażenia najgroźniejszymi typami wirusa, ale żadna dostępna szczepionka nie zabezpiecza przed wszystkimi jego odmianami. Szczepionka nie leczy również infekcji, do której doszło przed jej podaniem. Zaszczepione kobiety nadal powinny więc korzystać z badań przesiewowych zgodnie z zaleceniami lekarza.
Szczepienie i cytologia pełnią różne funkcje
Szczepienie jest elementem profilaktyki pierwotnej – jego zadaniem jest ograniczenie ryzyka zakażenia wirusem HPV oraz rozwoju chorób, które może on powodować.
Cytologia należy do profilaktyki wtórnej. Podczas badania oceniane są komórki pobrane z szyjki macicy. Dzięki temu można rozpoznać nieprawidłowości, które wymagają obserwacji, dalszej diagnostyki lub leczenia.
Obie metody wzajemnie się uzupełniają. Szczepienie zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania, a badania przesiewowe umożliwiają wykrycie zmian, które mimo ochrony mogły się pojawić.
Cytologia a test HPV HR – czym się różnią?
Cytologia pozwala ocenić, czy w komórkach szyjki macicy występują nieprawidłowe zmiany. Test HPV HR sprawdza natomiast obecność wysokoonkogennych typów wirusa, czyli takich, które mogą prowadzić do rozwoju raka.
W aktualnym programie profilaktyki raka szyjki macicy finansowanym przez NFZ podstawowym badaniem jest test HPV HR. Jeżeli jego wynik jest dodatni, z pobranego wcześniej materiału wykonuje się cytologię płynną. Ujemny wynik testu najczęściej oznacza kolejne badanie po pięciu latach, jednak lekarz może zalecić wcześniejszą kontrolę – zależnie od wyniku, historii zdrowotnej i indywidualnych czynników ryzyka.
Czy po szczepieniu można rzadziej chodzić do ginekologa?
O terminach badań nie należy decydować samodzielnie. Schemat profilaktyki zależy między innymi od wieku, wcześniejszych wyników, odporności organizmu oraz zastosowanej metody przesiewowej.
Szczepienie nie zastępuje również konsultacji ginekologicznej. Jeżeli pojawiają się krwawienia między miesiączkami, krwawienia po stosunku, nietypowe upławy lub ból w okolicy miednicy, warto zgłosić się do lekarza niezależnie od terminu kolejnego badania profilaktycznego.